KoJiRo
03-08-2008, 10:21 PM
Adenozin trifosfat
ATP'nin kimyasal yapısı
Adenozin 5'-trifosfat, hücre (http://tr.wikipedia.org/wiki/H%C3%BCcre) içinde bulunan çok işlevli bir nükleotittir (http://tr.wikipedia.org/wiki/N%C3%BCkleotit). İngilizce Adenosine Triphosphate'dan ATP olarak kısaltılır, en önemli işlevi hücre içi biyokimyasal (http://tr.wikipedia.org/wiki/Biyokimya) reaksiyonlar için gereken kimyasal enerjiyi taşımaktır. Fotosentez (http://tr.wikipedia.org/wiki/Fotosentez) ve hücre solunumu (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%BCcre_solunumu&action=edit) (respirasyonu) sırasında oluşur. ATP, bunun yanısıra RNA (http://tr.wikipedia.org/wiki/RNA) sentezinde gereken dört monomerden biridir. Ayrıca ATP, hücre içi sinyal iletiminde (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinyal_iletimi&action=edit) protein kinaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Protein_kinaz&action=edit) reaksiyonu için gereken fosfatın kaynağıdır.
Kimyasal Özellikleri
ATP, adenozin (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Adenozin&action=edit) ve üç fosfat (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Fosfat&action=edit) grubundan oluşur. Adenozinden itibaren sayınca ikinci ve üçüncü fosfat grupları arasındaki bağın enerjisi çok yüksektir. Bu bağın kırılmasıyla ATP, ADP'ye dönüştüğü zaman meydan gelen enerji değişimi, hücre içinde -12 kCal/mol, labortuvar şartlarında ise -7,3 kcal/mol'dür. Açığa çıkan bu büyük enerji miktarı, biyokimyasal reaksiyonlarda ATP'nin bir kimyasal enerji deposu olarak kullanılmasına yarar.
Sentezi
ATP çeşitli yollarla sentezlenebilir. Aerobik (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Aerobik&action=edit) şartlarda ATP sentezi mitokondrilerde, oksidatif fosforilasyon (http://tr.wikipedia.org/wiki/Oksidatif_fosforilasyon) yoluyla gerçekleşir. Anaerobik (http://tr.wikipedia.org/wiki/Anaerobik) şartlarda ise fermantasyon (http://tr.wikipedia.org/wiki/Fermantasyon) yoluyla olur.
ATP sentezinde yakıt olarak başta glikoz (http://tr.wikipedia.org/wiki/Glikoz) ve trigliseritler (http://tr.wikipedia.org/wiki/Trigliserit) kullanılır. Trigliseritlerin bozunumunda gliserol (http://tr.wikipedia.org/wiki/Gliserol) ve yağ asitleri (http://tr.wikipedia.org/wiki/Ya%C4%9F_asitleri) oluşur. Hücre sitozolunda (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Sitozol&action=edit) glikoz ve gliserol, glikoliz (http://tr.wikipedia.org/wiki/Glikoliz) yoluyla pirüvata (http://tr.wikipedia.org/wiki/Pir%C3%BCvat) dönüştürülürler.amfosforilasyonu yoluyla bu aşamada bir miktar ATP pirüvat kinaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Pir%C3%BCvat_kinaz&action=edit) ve fosfogliserat kinaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Fosfogliserat_kinaz&action=edit) enzimleri tarafından sentezlenir. Pirüvat sonra mitokondride (http://tr.wikipedia.org/wiki/Mitokondri) oksitlenmeye devam eder.
Mitokindride pirüvat pirüvat dehidrojenaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Pir%C3%BCvat_dehidrojenaz&action=edit) aracılığıyla Acetyl-CoA (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Acetyl-CoA&action=edit)'ya dönüşür, o da Krebs döngüsü (http://tr.wikipedia.org/wiki/Krebs_d%C3%B6ng%C3%BCs%C3%BC) ile karbon dioksite kadar oksitlenir. Yağ asitleri de beta-oksidasyonu (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Beta-oksidasyonu&action=edit) ile Acetyl-CoA'ya dönüşürler ve Krebs döngüsü'yle metabolize olurlar. Krebs döngüsü'nün her bir deviniminde süksinil-CoA sentetaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%BCksinil-CoA_sentetaz&action=edit) tarafından bir ATP dengi GTP (http://tr.wikipedia.org/wiki/GTP), bir de indirgeme gücüne sahip olan NADH (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=NADH&action=edit) sentezlenir. NADH'deki elektronlar elektron taşıma zinciri (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Elektron_ta%C5%9F%C4%B1ma_zinciri&action=edit) ile taşınırken ATP sentaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=ATP_sentaz&action=edit) tarafından oksidatif fosforilasyon (http://tr.wikipedia.org/wiki/Oksidatif_fosforilasyon) yoluyla çok miktarda ATP sentezlenir.
Glükozun karbon dioksite oksidasyonuna hücre solunumu denir. Glikozdaki kimyasal enerjinin %40'ı, hücre için daha kullanışlı olan ATP'ye dönüşür.
ATP ayrıca nüklezit difosfat kinaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%BCklezit_difosfat_kinaz&action=edit) enzimi aracılığıyla başka nükleozit trifosfatları kullanarak da sentezlenir:
ADP (http://tr.wikipedia.org/wiki/Adenozin_difosfat) + GTP (http://tr.wikipedia.org/wiki/Guanozin_trifosfat) ---->ATP + GDP (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Guanozin_difosfat&action=edit)
Kas hücrelerinde ATP:guanido-fosfotransferaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=ATP:guanido-fosfotransferaz&action=edit) tarafında katalizlenen benzer bir reaksiyonda da kreatin fosfat (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Kreatin_fosfat&action=edit)'ın fosfat grubu ADP'ye aktarılarak ATP ve kreatin (http://tr.wikipedia.org/wiki/Kreatin) oluşur.
Bitki hücrelerinde ATP kloroplastlarda (http://tr.wikipedia.org/wiki/Kloroplast) gerçekleşen fotosentez (http://tr.wikipedia.org/wiki/Fotosentez) yoluyla sentezlenir. Bu ATP'nin bir kısmı sonra trioz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Trioz&action=edit) şekerlerinin oluşumu için Calvin döngüsünde (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Calvin_d%C3%B6ng%C3%BCs%C3%BC&action=edit) kullanılır.
İşlevi
ATP'nin enerjisi onun ADP (http://tr.wikipedia.org/wiki/Adenozin_difosfat)'ye dönüşmesine yol açan fosfat-fosfat bağının hidrolizi (http://tr.wikipedia.org/wiki/Hidroliz) ile açığa çıkar. Hücre içinde çeşitli enzim (http://tr.wikipedia.org/wiki/Enzim), motor protein (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Motor_protein&action=edit) ve taşıma proteini (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Ta%C5%9F%C4%B1ma_proteini&action=edit) bu enerjiyi kullanırlar. ATP'nin bozunumu ADP (http://tr.wikipedia.org/wiki/ADP) ve inorganik fosfat (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Fosfat&action=edit) (Pi) oluşturur, ADP sonra AMP (http://tr.wikipedia.org/wiki/Adenozin_monofosfat) ve Pi olarak ayrıca bozunur. ATP'nin bir diğer bozunum yolu AMP artı pirofosfat (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Pirofosfat&action=edit) (PPi) şeklindedir.
İlgili Bağlantılar
Adenozin difosfat (http://tr.wikipedia.org/wiki/Adenozin_difosfat) (ADP)
Adenozin monofosfat (http://tr.wikipedia.org/wiki/Adenozin_monofosfat) (AMP)
Siklik adenozine monofosfat (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Siklik_adenozine_monofosfat&action=edit) (cAMP)
ATPaz'lar (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=ATPaz%27lar&action=edit)
ATP hidrolizi (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=ATP_hidrolizi&action=edit)
Sitrik asit döngüsü (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Sitrik_asit_d%C3%B6ng%C3%BCs%C3%BC&action=edit) (Krebs döngüsü veya TCA döngüsü olarak da bilinir)
Fosfajen (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Fosfajen&action=edit)
ATP'nin kimyasal yapısı
Adenozin 5'-trifosfat, hücre (http://tr.wikipedia.org/wiki/H%C3%BCcre) içinde bulunan çok işlevli bir nükleotittir (http://tr.wikipedia.org/wiki/N%C3%BCkleotit). İngilizce Adenosine Triphosphate'dan ATP olarak kısaltılır, en önemli işlevi hücre içi biyokimyasal (http://tr.wikipedia.org/wiki/Biyokimya) reaksiyonlar için gereken kimyasal enerjiyi taşımaktır. Fotosentez (http://tr.wikipedia.org/wiki/Fotosentez) ve hücre solunumu (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%BCcre_solunumu&action=edit) (respirasyonu) sırasında oluşur. ATP, bunun yanısıra RNA (http://tr.wikipedia.org/wiki/RNA) sentezinde gereken dört monomerden biridir. Ayrıca ATP, hücre içi sinyal iletiminde (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinyal_iletimi&action=edit) protein kinaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Protein_kinaz&action=edit) reaksiyonu için gereken fosfatın kaynağıdır.
Kimyasal Özellikleri
ATP, adenozin (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Adenozin&action=edit) ve üç fosfat (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Fosfat&action=edit) grubundan oluşur. Adenozinden itibaren sayınca ikinci ve üçüncü fosfat grupları arasındaki bağın enerjisi çok yüksektir. Bu bağın kırılmasıyla ATP, ADP'ye dönüştüğü zaman meydan gelen enerji değişimi, hücre içinde -12 kCal/mol, labortuvar şartlarında ise -7,3 kcal/mol'dür. Açığa çıkan bu büyük enerji miktarı, biyokimyasal reaksiyonlarda ATP'nin bir kimyasal enerji deposu olarak kullanılmasına yarar.
Sentezi
ATP çeşitli yollarla sentezlenebilir. Aerobik (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Aerobik&action=edit) şartlarda ATP sentezi mitokondrilerde, oksidatif fosforilasyon (http://tr.wikipedia.org/wiki/Oksidatif_fosforilasyon) yoluyla gerçekleşir. Anaerobik (http://tr.wikipedia.org/wiki/Anaerobik) şartlarda ise fermantasyon (http://tr.wikipedia.org/wiki/Fermantasyon) yoluyla olur.
ATP sentezinde yakıt olarak başta glikoz (http://tr.wikipedia.org/wiki/Glikoz) ve trigliseritler (http://tr.wikipedia.org/wiki/Trigliserit) kullanılır. Trigliseritlerin bozunumunda gliserol (http://tr.wikipedia.org/wiki/Gliserol) ve yağ asitleri (http://tr.wikipedia.org/wiki/Ya%C4%9F_asitleri) oluşur. Hücre sitozolunda (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Sitozol&action=edit) glikoz ve gliserol, glikoliz (http://tr.wikipedia.org/wiki/Glikoliz) yoluyla pirüvata (http://tr.wikipedia.org/wiki/Pir%C3%BCvat) dönüştürülürler.amfosforilasyonu yoluyla bu aşamada bir miktar ATP pirüvat kinaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Pir%C3%BCvat_kinaz&action=edit) ve fosfogliserat kinaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Fosfogliserat_kinaz&action=edit) enzimleri tarafından sentezlenir. Pirüvat sonra mitokondride (http://tr.wikipedia.org/wiki/Mitokondri) oksitlenmeye devam eder.
Mitokindride pirüvat pirüvat dehidrojenaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Pir%C3%BCvat_dehidrojenaz&action=edit) aracılığıyla Acetyl-CoA (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Acetyl-CoA&action=edit)'ya dönüşür, o da Krebs döngüsü (http://tr.wikipedia.org/wiki/Krebs_d%C3%B6ng%C3%BCs%C3%BC) ile karbon dioksite kadar oksitlenir. Yağ asitleri de beta-oksidasyonu (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Beta-oksidasyonu&action=edit) ile Acetyl-CoA'ya dönüşürler ve Krebs döngüsü'yle metabolize olurlar. Krebs döngüsü'nün her bir deviniminde süksinil-CoA sentetaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%BCksinil-CoA_sentetaz&action=edit) tarafından bir ATP dengi GTP (http://tr.wikipedia.org/wiki/GTP), bir de indirgeme gücüne sahip olan NADH (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=NADH&action=edit) sentezlenir. NADH'deki elektronlar elektron taşıma zinciri (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Elektron_ta%C5%9F%C4%B1ma_zinciri&action=edit) ile taşınırken ATP sentaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=ATP_sentaz&action=edit) tarafından oksidatif fosforilasyon (http://tr.wikipedia.org/wiki/Oksidatif_fosforilasyon) yoluyla çok miktarda ATP sentezlenir.
Glükozun karbon dioksite oksidasyonuna hücre solunumu denir. Glikozdaki kimyasal enerjinin %40'ı, hücre için daha kullanışlı olan ATP'ye dönüşür.
ATP ayrıca nüklezit difosfat kinaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%BCklezit_difosfat_kinaz&action=edit) enzimi aracılığıyla başka nükleozit trifosfatları kullanarak da sentezlenir:
ADP (http://tr.wikipedia.org/wiki/Adenozin_difosfat) + GTP (http://tr.wikipedia.org/wiki/Guanozin_trifosfat) ---->ATP + GDP (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Guanozin_difosfat&action=edit)
Kas hücrelerinde ATP:guanido-fosfotransferaz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=ATP:guanido-fosfotransferaz&action=edit) tarafında katalizlenen benzer bir reaksiyonda da kreatin fosfat (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Kreatin_fosfat&action=edit)'ın fosfat grubu ADP'ye aktarılarak ATP ve kreatin (http://tr.wikipedia.org/wiki/Kreatin) oluşur.
Bitki hücrelerinde ATP kloroplastlarda (http://tr.wikipedia.org/wiki/Kloroplast) gerçekleşen fotosentez (http://tr.wikipedia.org/wiki/Fotosentez) yoluyla sentezlenir. Bu ATP'nin bir kısmı sonra trioz (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Trioz&action=edit) şekerlerinin oluşumu için Calvin döngüsünde (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Calvin_d%C3%B6ng%C3%BCs%C3%BC&action=edit) kullanılır.
İşlevi
ATP'nin enerjisi onun ADP (http://tr.wikipedia.org/wiki/Adenozin_difosfat)'ye dönüşmesine yol açan fosfat-fosfat bağının hidrolizi (http://tr.wikipedia.org/wiki/Hidroliz) ile açığa çıkar. Hücre içinde çeşitli enzim (http://tr.wikipedia.org/wiki/Enzim), motor protein (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Motor_protein&action=edit) ve taşıma proteini (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Ta%C5%9F%C4%B1ma_proteini&action=edit) bu enerjiyi kullanırlar. ATP'nin bozunumu ADP (http://tr.wikipedia.org/wiki/ADP) ve inorganik fosfat (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Fosfat&action=edit) (Pi) oluşturur, ADP sonra AMP (http://tr.wikipedia.org/wiki/Adenozin_monofosfat) ve Pi olarak ayrıca bozunur. ATP'nin bir diğer bozunum yolu AMP artı pirofosfat (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Pirofosfat&action=edit) (PPi) şeklindedir.
İlgili Bağlantılar
Adenozin difosfat (http://tr.wikipedia.org/wiki/Adenozin_difosfat) (ADP)
Adenozin monofosfat (http://tr.wikipedia.org/wiki/Adenozin_monofosfat) (AMP)
Siklik adenozine monofosfat (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Siklik_adenozine_monofosfat&action=edit) (cAMP)
ATPaz'lar (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=ATPaz%27lar&action=edit)
ATP hidrolizi (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=ATP_hidrolizi&action=edit)
Sitrik asit döngüsü (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Sitrik_asit_d%C3%B6ng%C3%BCs%C3%BC&action=edit) (Krebs döngüsü veya TCA döngüsü olarak da bilinir)
Fosfajen (http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Fosfajen&action=edit)