[GooD aNd EvıL]

YÖNTEMLERİ

Psikologların kullandığı değişik yöntemler vardır.Hangi yöntemin kullanılacağı,incelenen konunun türü,psikoloğun araç ve gereç olanaklarının sınırı ve araştırmanın içinde yapıldığı ortamın koşullarını saptar.[Psikologların konuları incelerken kullandıkları araştırmalar “bilimsel bir varsayım geliştirme ve varsayımı sınama”üzerine kuruludur].
Günümüzde kullanılan psikolojinin araştırma yöntemleri kısaca şöyledir:


DENEYSEL YÖNTEM

Tipik bilimsel yöntem deneysel yöntemdir.Araştırmacı,koşulları-genellikle bir laboratuarda dikkatle denetler ve değişkenler arasındaki ilişkileri bulmak için ölçüm yapar.Örneğin,bir deney hafıza ve uyku değişkenleri arasındaki ilişkileri (örn :Kişinin çocukluk anılarını hatırlama yeteneğinin uykusuzlukla azalıp,azalmadığını)bulmaya çalışabilir.Hatırlama,uykuyla birlikte düzenli olarak değişiyorsa,bu iki değişken arasında düzenli bir ilişki bulunmuş olur.Bu araştırmada uyku miktarına bağımsız değişken denir.Çünkü deneğin yaptığı işlem bağımsızdır (Denek ne kadar uyuyacağına karar veremez,bunu deneyi yapan kişi belirler)”Hatırlanan”ların miktarına “bağımlı değişken”denir,çünkü bu değişkenin değerleri sonuç olarak bağımsız değişkenin bir değerlerine bağlıdır.Bağımsız değişken,deneyi yapan kişinin yönlendirdiği değişken,bağımlı değişken ise deney yapan kişinin gözlemlediği değişkendir.Bağımlı değişken neredeyse kaçınılmaz biçimde deneğin davranışlarının bir ölçümüdür.Deneysel yöntemi kullanabilme olanağı olduğu sürece psikologlar bu yöntemi kullanmayı yeğlerler.Fakat deney odalarında sokulamayan psikolojinin araştırma konuları vardır.Bu nedenle başka yöntemler geliştirilmiştir.

GÖZLEM YÖNTEMİ

Gözlem yöntemi bir bilimin ilk gelişim aşamalarında daha sık kullanılır.Yapılan gözlemler,değişkenler,arasındaki ilişkiler olduğu sonucuna götürürse,daha ayrıntılı yeni araştırmalar düzenlenir.Gözlem yönteminin verdiği bilgi bilimsel gelişimin ilk aşamasını oluşturur.Gözlem aşamasından sonra deneysel yöntem kullanılır.Gözlem yöntemi,olgunun doğal ortamında gözlemlenerek geliştirilir.Hayvan ve insan davranışının dikkatle gözlemlenmesi,birçok psikolojik araştırmanın başlangıç noktasıdır.Örneğin primatların doğal ortamlarında gözlemlenmesi,toplumsal örgütlenmeleri hakkında ileride yapılacak laboratuar araştırmalarına yardımcı olacak bazı noktalara açıklık getirebilir.Gözlem yöntemi son derece yoruma açık bir yöntemdir.Bu yüzden,özel yorumlara pek açık kapı bırakmayacak biçimde yapılaştırılması önemlidir.Gittikçe gelişen görsel ve işitsel kayıt aletleri,gözlem yönteminin daha nesnel bir biçimde yapılaştırılarak bilimsel araştırmalarda kullanılmasına yardımcı olmuştur.

TARAMA YÖNTEMİ
İncelenmek istenen olayı doğrudan gözleme olanağı olmadığı zamanlarda soru listesi aracılığıyla ve mülakat yöntemiyle dolaylı bir biçimde gözlemlemede bulunulur.Ancak,insanlar kendilerini olumlu ifadelerle ortaya koyma eğiliminde olabilecekleri için,bu yöntem doğrudan gözleme kıyasla önyargılara daha açıktır.Genelde,tarama yöntemi birçok önemli sonuç elde edilmesini sağlamıştır.Örneğin insanların cinsel davranışları hakkındaki bilgilerin çoğu,Alfred Kinsey ve meslektaşları tarafından 20 yıl kadar önce “tarama yöntemi”(anket yöntemi )ile yürütülen kapsamlı araştırmalardan elde edildi.Binlerce kişiyle yapılan görüşmelerden sağlanan bilgiler,Sexual Behavior in the Human Femali “(Kinsey,Pameray,Martin,1948)ve “Sexual Behavior in the Human Femali “(Kinsey,Pomerayve Martin ve Gebhard,1953)başlıklı kitapların temelini oluşturacak şekilde çözümlendi.Bu yöntem,pazar araştırmalarında,siyasal oyların belirlenmesinde,kamuoyu yoklamalarında sık sık kullanılır.Yeterli bir anket,incelenen nüfusu temsil edecek şekilde seçilen insanlardan oluşan bir örnek gruba sunulan ve önceden dikkatle sınanmış anket formlarını gerektirir.


TEST YÖNTEMİ
Test,psikolojide önemli bir araştırma aracıdır ve psikoloğun insanların günlük alışkanlıklarını bozmadan ve karmaşık laboratuar donanımı olmaksızın çok sayıda veri sağlamasını olanaklı kılar.Günümüzde,davranışın hemen hemen her yönüyle ilgili geliştirilmiş testler vardır.Örneğin,tutum testler,zeka testleri,yetenek testleri,kişilik testleri,kaygı testleri,benlik bilincinin türünü inceleyen testler vb. Test alanı,son derece karmaşık konuları kapsayan önemli bir psikolojik araştırma alanıdır.

VAKA TARİHÇESİ YÖNTEMİ
Bireyin geçmişte yer alan olayları betimsel bir biçimde yansıtan “bireysel hikaye”ye”vaka tarihçesi”adı verilir.Vaka tarihçeleri,çoğunlukla geçmişteki olayların hatırlanıp söylenmesi yoluyla oluşturulur.Psikologlar,vaka tarihçelerinde olayın kendisinin değil,hatırlandığı biçimde incelendiğini sürekli göz önünde tutarlar.Araştırmacı,kişinin davranışlarını gözlemlemek yerine,onun geçmişte yaptıkları hakkında sorular sorar.Vaka tarihçesi yöntemi ,özellikle klinik psikoloji alanında kullanılır